Obowiązkowe szkolenia z pierwszej pomocy brak ogólnego terminu, ale są wyjątki i zalecenia
- Kodeks pracy (art. 209¹) nakłada na pracodawcę obowiązek wyznaczenia i przeszkolenia pracowników do udzielania pierwszej pomocy, ale nie określa ogólnej częstotliwości odnawiania szkoleń.
- Certyfikaty ukończenia kursów pierwszej pomocy są zasadniczo bezterminowe, jednak eksperci (np. Europejska Rada Resuscytacji) zalecają ich odnawianie co 2 lata dla utrzymania aktualnych umiejętności.
- Dla niektórych grup zawodowych, takich jak opiekunowie w żłobkach i klubach dziecięcych, istnieje ustawowy wymóg odnawiania szkolenia co 2 lata.
- Pracodawca jest odpowiedzialny za organizację i finansowanie szkoleń, a niedopełnienie tego obowiązku grozi grzywną od 1000 zł do 30 000 zł.
- Podstawy pierwszej pomocy są częścią szkoleń BHP, ale dla wyznaczonych pracowników zaleca się dedykowane, bardziej szczegółowe kursy.
Obowiązek szkolenia z pierwszej pomocy: co mówi Kodeks pracy?
Kwestia obowiązkowych szkoleń z pierwszej pomocy dla pracowników budzi wiele pytań. Jako ekspert w dziedzinie bezpieczeństwa pracy, często spotykam się z dylematami pracodawców dotyczącymi częstotliwości i zakresu tych szkoleń. Kluczowe jest zrozumienie, że choć przepisy nie zawsze są jednoznaczne co do konkretnych terminów, to odpowiedzialność za zapewnienie bezpieczeństwa i odpowiednie przygotowanie pracowników spoczywa zawsze na pracodawcy. Przyjrzyjmy się zatem, co na ten temat mówi polskie prawo.Art. 209¹ Kodeksu pracy: fundament prawny dla każdego pracodawcy
Podstawą prawną, która jasno określa obowiązki pracodawcy w zakresie pierwszej pomocy, jest art. 209¹ Kodeksu pracy. To właśnie ten przepis stanowi fundament, na którym opiera się cała polityka bezpieczeństwa w firmie. Zgodnie z nim, pracodawca ma obowiązek nie tylko zapewnić środki niezbędne do udzielania pierwszej pomocy w nagłych wypadkach, ale przede wszystkim wyznaczyć pracowników do udzielania pierwszej pomocy oraz zapewnić im odpowiednie przeszkolenie. To kluczowe, ponieważ w sytuacji zagrożenia życia liczy się każda sekunda, a szybka i skuteczna pomoc może uratować zdrowie lub życie.
Kogo pracodawca musi wyznaczyć do udzielania pierwszej pomocy?
Kodeks pracy precyzuje, że pracodawca musi wyznaczyć co najmniej jednego pracownika na każdej zmianie, który będzie odpowiedzialny za udzielanie pierwszej pomocy. To minimum, które należy dostosować do specyfiki danego miejsca pracy. Co ważne, liczba tych osób oraz zakres ich przeszkolenia muszą być adekwatne do rodzaju i poziomu zagrożeń występujących w zakładzie pracy. Przykładowo, w biurze, gdzie ryzyko poważnych wypadków jest niższe, wystarczy mniejsza grupa przeszkolonych osób. Natomiast w zakładzie produkcyjnym, gdzie obsługa maszyn czy praca z substancjami chemicznymi stwarza znacznie większe zagrożenie, liczba wyznaczonych pracowników powinna być proporcjonalnie większa, a ich szkolenie bardziej zaawansowane. Moim zdaniem, to właśnie indywidualna ocena ryzyka jest tu kluczowa.
Czy każdy pracownik musi przejść specjalistyczne szkolenie?
Nie każdy pracownik musi przechodzić dedykowane, specjalistyczne szkolenie z pierwszej pomocy. Podstawowa wiedza w tym zakresie jest integralną częścią obowiązkowych szkoleń BHP, które przechodzi każdy nowo zatrudniony, a następnie cyklicznie odnawia. Jednakże, dla pracowników wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy, to szkolenie BHP to dopiero początek. Oni potrzebują dedykowanego, bardziej szczegółowego kursu, który wyposaży ich w praktyczne umiejętności i pewność działania w stresujących sytuacjach. To właśnie ta grupa pracowników stanowi pierwszą linię obrony w przypadku nagłego zdarzenia.
Częstotliwość odnawiania szkoleń: rozwiewamy wątpliwości
To jest chyba najczęściej zadawane pytanie, jeśli chodzi o szkolenia z pierwszej pomocy. Pracodawcy i pracownicy chcą wiedzieć, co ile lat należy odnawiać te kursy. Niestety, odpowiedź nie jest tak prosta, jak mogłoby się wydawać, ponieważ polskie przepisy w tej kwestii są dość elastyczne, co nie zawsze ułatwia życie.
Brak jednoznacznego terminu w przepisach ogólnych co to oznacza w praktyce?
Muszę jasno powiedzieć: polskie przepisy prawa pracy nie określają wprost, co ile lat pracownicy wyznaczeni do udzielania pierwszej pomocy muszą odnawiać swoje szkolenia. Certyfikaty ukończenia kursu pierwszej pomocy są zasadniczo bezterminowe. Oznacza to, że raz uzyskane zaświadczenie nie traci formalnie ważności po określonym czasie. Jednakże, brak sztywnego terminu nie zwalnia pracodawcy z odpowiedzialności za to, by wiedza i umiejętności wyznaczonych pracowników były aktualne i skuteczne. To bardzo ważna subtelność prawna, która często jest mylona z brakiem obowiązku odświeżania wiedzy.
Dlaczego eksperci i Europejska Rada Resuscytacji zalecają szkolenia co 2 lata?
Skoro przepisy nie narzucają terminu, dlaczego tak często słyszymy o konieczności odnawiania szkoleń? Otóż, Europejska Rada Resuscytacji (ERC) oraz wielu ekspertów z zakresu BHP i medycyny ratunkowej zdecydowanie zaleca powtarzanie szkolenia co 2 lata (lub w interwałach 2-3 letnich). Powód jest prosty i logiczny: umiejętności z zakresu pierwszej pomocy, zwłaszcza te praktyczne, zanikają z czasem, jeśli nie są regularnie ćwiczone. Ponadto, wytyczne dotyczące resuscytacji i postępowania w nagłych wypadkach ewoluują, a regularne szkolenia pozwalają na bieżąco aktualizować wiedzę. Moje doświadczenie pokazuje, że tylko regularne powtórki gwarantują pewność i skuteczność działania w kryzysowej sytuacji.
Czy zaświadczenie z kursu pierwszej pomocy traci ważność?
Jak już wspomniałem, w większości przypadków zaświadczenia o ukończeniu kursu pierwszej pomocy nie tracą ważności formalnie. Oznacza to, że nie ma daty ważności, po której dokument staje się nieważny. Jednakże, musimy odróżnić formalną ważność dokumentu od praktycznej wartości posiadanej wiedzy i umiejętności. Jeśli pracownik przeszedł szkolenie 5 czy 10 lat temu i od tego czasu nie miał kontaktu z tematem, jego umiejętności mogą być mocno zardzewiałe, a wiedza nieaktualna. W kontekście realnego bezpieczeństwa i odpowiedzialności pracodawcy, takie "ważne" zaświadczenie może być niewystarczające. To pracodawca musi zadbać o to, aby wyznaczone osoby były faktycznie przygotowane do działania.
Wyjątki od reguły: branże z konkretnymi terminami szkoleń
Chociaż ogólne przepisy Kodeksu pracy nie precyzują częstotliwości odnawiania szkoleń z pierwszej pomocy, istnieją pewne branże i grupy zawodowe, dla których ustawodawca wprowadził konkretne, sztywne terminy. Warto o nich wiedzieć, ponieważ ich niedopełnienie może mieć poważne konsekwencje.
Nauczyciele i pracownicy oświaty jakie przepisy ich obowiązują?
W placówkach oświatowych, takich jak szkoły czy przedszkola, przepisy wymagają, aby wszyscy pracownicy nie tylko nauczyciele, ale również personel administracyjny czy techniczny byli przeszkoleni w zakresie udzielania pierwszej pomocy. Jest to zrozumiałe, biorąc pod uwagę odpowiedzialność za bezpieczeństwo dzieci i młodzieży. Chociaż w przepisach ogólnych dla oświaty nie ma sztywnego, jednoznacznego terminu odnawiania tych szkoleń (niektóre źródła wskazują na 5 lat, inne na brak terminu), to w praktyce i zgodnie z zaleceniami ekspertów BHP, konieczne jest regularne odświeżanie wiedzy, często co 2-3 lata. To pozwala na utrzymanie wysokiego poziomu gotowości w sytuacjach kryzysowych.
Opiekunowie w żłobkach i klubach dziecięcych: twardy wymóg odnawiania co 2 lata
Tutaj mamy do czynienia z kluczowym wyjątkiem od ogólnej zasady braku sztywnego terminu. Dla opiekunów pracujących w żłobkach i klubach dziecięcych istnieje ustawowy wymóg odnawiania szkolenia z pierwszej pomocy co 2 lata. Jest to przepis bezwzględny, wynikający ze specyfiki pracy z najmłodszymi dziećmi, które są szczególnie narażone na różnego rodzaju wypadki i wymagają natychmiastowej, profesjonalnej pomocy. Jako Krzysztof Wróbel, zawsze podkreślam, że w tej branży nie ma miejsca na kompromisy w kwestii aktualności wiedzy i umiejętności.
Stanowiska o podwyższonym ryzyku czy wymagają częstszych szkoleń?
Mimo że dla stanowisk o podwyższonym ryzyku (np. operatorzy maszyn, pracownicy budowlani, osoby pracujące na wysokości) nie ma sztywnych, ustawowych terminów odnawiania szkoleń z pierwszej pomocy, pracodawca ma obowiązek dostosować liczbę przeszkolonych osób i zakres ich szkolenia do rodzaju i poziomu występujących zagrożeń. W praktyce często oznacza to częstsze odświeżanie wiedzy lub szerszy zakres szkolenia dla tych pracowników. Wynika to z wewnętrznych procedur bezpieczeństwa, oceny ryzyka oraz zaleceń ekspertów BHP, którzy zdają sobie sprawę, że w środowisku wysokiego ryzyka umiejętności muszą być na najwyższym poziomie i regularnie weryfikowane.
Rola pracodawcy w organizacji szkoleń: obowiązki i konsekwencje
Ostateczna odpowiedzialność za zapewnienie odpowiedniego przeszkolenia pracowników z pierwszej pomocy spoczywa na pracodawcy. To on jest kluczową postacią w całym procesie, a jego obowiązki wykraczają poza samo wyznaczenie osób.
Kto finansuje i organizuje kurs pierwszej pomocy dla pracowników?
Tutaj sprawa jest bardzo jasna: pracodawca jest w pełni odpowiedzialny za zorganizowanie i sfinansowanie szkoleń z pierwszej pomocy dla wyznaczonych pracowników. Pracownik nie ponosi żadnych kosztów związanych z tym obowiązkiem, ani nie powinien tracić wynagrodzenia za czas poświęcony na szkolenie. Jest to inwestycja w bezpieczeństwo, która w dłuższej perspektywie zawsze się opłaca.
Jak dostosować liczbę przeszkolonych osób do skali zagrożeń w firmie?
Dostosowanie liczby przeszkolonych osób do skali zagrożeń w firmie to kluczowy element odpowiedzialności pracodawcy, wynikający z art. 209¹ Kodeksu pracy. W praktyce oznacza to, że w małym biurze z kilkoma pracownikami wystarczy jedna lub dwie osoby przeszkolone w podstawowym zakresie. Natomiast w dużej fabryce, gdzie pracuje się z ciężkim sprzętem, substancjami chemicznymi czy na wysokościach, pracodawca powinien wyznaczyć znacznie więcej przeszkolonych osób, rozlokowanych strategicznie w różnych częściach zakładu i na różnych zmianach. Ich szkolenie powinno być również bardziej zaawansowane, obejmujące specyficzne zagrożenia występujące w danym środowisku pracy. To nie jest kwestia "ile wystarczy", ale "ile jest potrzebne, by zapewnić realne bezpieczeństwo".
Jakie kary grożą za niedopełnienie obowiązku szkoleniowego?
Niedopełnienie obowiązku szkoleniowego w zakresie pierwszej pomocy to nie tylko kwestia etyki czy odpowiedzialności moralnej, ale także prawna. Pracodawca, który nie wywiąże się z tego obowiązku, podlega karze grzywny w wysokości od 1000 zł do 30 000 zł. To jednak nie wszystko. W przypadku poważnego wypadku, gdzie brak przeszkolonych osób lub nieaktualna wiedza przyczyniły się do pogorszenia stanu poszkodowanego, pracodawca może ponieść znacznie większe konsekwencje, włącznie z odpowiedzialnością karną. Zawsze powtarzam, że bezpieczeństwo pracowników to priorytet, a kary finansowe są tylko jednym z aspektów zaniedbań.
Szkolenie z pierwszej pomocy a BHP: czy to to samo?
Często spotykam się z pytaniem, czy szkolenie z pierwszej pomocy to po prostu część szkolenia BHP. Odpowiedź brzmi: tak i nie. To nieco bardziej złożone zagadnienie, które warto wyjaśnić.
Podstawy pierwszej pomocy w ramach okresowego szkolenia BHP
Zgadza się, podstawowe elementy pierwszej pomocy są integralną częścią obowiązkowych szkoleń wstępnych i okresowych z zakresu BHP dla wszystkich pracowników. Podczas tych szkoleń pracownicy zapoznają się z ogólnymi zasadami postępowania w nagłych wypadkach, numerami alarmowymi, a także podstawowymi technikami, takimi jak ułożenie poszkodowanego w pozycji bezpiecznej czy wezwanie pomocy. Jest to absolutne minimum, które każdy pracownik powinien znać.
Przeczytaj również: Pozycja boczna bezpieczna: Kiedy ratuje, a kiedy szkodzi?
Dlaczego dedykowany kurs jest niezbędny dla wyznaczonych pracowników?
Mimo że szkolenie BHP zawiera podstawy pierwszej pomocy, dla pracowników wyznaczonych do jej udzielania dedykowany, bardziej rozbudowany kurs jest absolutnie niezbędny. Szkolenie BHP ma charakter ogólny i nie zapewnia wystarczającej wiedzy ani praktycznych umiejętności, aby skutecznie działać w sytuacji zagrożenia życia. Dedykowany kurs pozwala na zdobycie głębszej wiedzy teoretycznej, ale przede wszystkim na praktyczne przećwiczenie scenariuszy, użycie sprzętu (np. AED), a także rozwinięcie pewności siebie w działaniu pod presją. To właśnie te zaawansowane umiejętności i regularne ich odświeżanie czynią z wyznaczonych pracowników prawdziwych ratowników w firmie.
